Nieuwe entree Martinitoren en Martinikerk
De Martinitoren is het iconisch beeldmerk van de stad Groningen. De mooiste kerktoren van het land. Samen met de Martinikerk het bekendste erfgoed van de provincie. Twee monumenten die bij elkaar horen, maar al meer dan 200 jaar gescheiden zijn. Elk met zijn eigen entree en zijn eigen publiek. Een historische vergissing die moet worden rechtgezet.
Daarom hebben de Stichting Martinikerk Groningen (beheer en publieksfunctie Martinikerk) en de gemeente Groningen (eigenaar Martinitoren) in samenwerking met Stichting Marketing Groningen (exploitatie Martinitoren) een plan gemaakt: een plan om kerk en toren weer met elkaar te verbinden – letterlijk en figuurlijk. Met een gezamenlijke, uitnodigende entree in het torenportaal, aan de zijde van de Grote Markt. Een entree die beide monumenten recht doet, uitnodigend én representatief is en ruimte biedt voor de ontvangst van duizenden bezoekers per jaar: stadjers, ommelanders en bezoekers van ver.
De komende tijd wordt er gekeken naar de financiering van de plannen. Zodra de financiering rond is, wordt een definitief ontwerp gemaakt, met aandacht voor erfgoedwaarden, gastvrijheid en publieksbeleving. Daarna worden de benodigde vergunningen aangevraagd. Als alles volgens plan verloopt, start de realisatie van de plannen in 2027 en kan de nieuwe entree in 2028 geopend worden.
Het plan
Het plan bestaat uit meerdere onderdelen:
- Centrale entree: in het torenportaal komt een centrale, transparante toegang voor kerk én toren. De entree is gericht op de Grote Markt, die net een complete metamorfose heeft ondergaan: groen en gastvrij. De entree sluit daarbij aan. Grote glazen deuren die overdag geopend zijn, nodigen uit om binnen te komen. Zichtbaar, vanzelfsprekend en toegankelijk – een monument waardig.
- Vriendelijke ontvangstruimte: de centrale entree geeft toegang tot een open ontvangstruimte met een balie waar informatie en entreetickets voor kerk en toren te verkrijgen zijn. Het huidige, strenge draaihek maakt plaats voor een vriendelijker poortje naar de wenteltrap, waarmee de toegang veilig blijft. De doorgang naar de kerk staat open.
- Toiletvoorziening (in onderzoek): de toren en de kerk trekken tienduizenden bezoekers per jaar. Dit vereist een toiletvoorziening, passend bij het karakter en de schaal van de monumenten. Wellicht in de vorm van een strak sanitair blok dat niets afdoet aan de kracht van het monument. Dit deel van het plan is nog in onderzoek.
- Aanlichting toren en kerk: de Martinitoren staat sinds het najaar van 2025 ’s avonds in het licht: duurzaam led-licht. Warm aan de voet en koeler aan de top. Hierdoor zijn de architectonische details van veraf zichtbaar. Hoe mooi zou het zijn als niet alleen de toren, maar ook de kerk wordt aangelicht. Juist om de eenheid te benadrukken.
- Duurzaam binnenklimaat: om het binnenklimaat te verbeteren, worden enkele openingen in de toren van glas voorzien. Ook wordt onderzocht of het mogelijk is om in de kerk vloerisolatie of -verwarming toe te passen. Verduurzamen is belangrijk, maar vanzelfsprekend met behoud van het monumentale karakter.
- Aansluiting bij omgeving: de toren en de kerk sluiten aan bij de open sfeer en groene inrichting van de Grote Markt. Er komt een vanzelfsprekende overgang tussen plein, toren en kerk. De bestrating en de inrichting van het gebied stralen rust, eenheid en kwaliteit uit.
- Professionele exploitatie: een publieke functie vraagt ook om een professionalisering van de publieksontvangst. De exploitatie van de toren is in handen van Marketing Groningen. Een centrale entree en betere voorzieningen bieden kansen om het gemeenschappelijke verhaal van de toren en de kerk met het grote publiek te delen.
Bekijk het volledige plan in het bidboek.
Positief preadvies Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
De Rijksdienst voor het Cultureel Ergoed (RCE) staat positief tegenover het plan, zo blijkt uit haar preadvies. De RCE ziet de nieuwe entree als een verbetering van de monumentale waarde, de toegankelijkheid en de beleefbaarheid van het monument. Aandachtspunten zijn het behoud van het karakter van de toren als (semi-)buitenruimte en het zicht op het orgel vanuit de kerk. Het plan is in lijn met actuele richtlijnen voor erfgoedkwaliteit: het respecteert de historische structuur, verhoogt de beleefbaarheid en draagt bij aan de toekomstwaarde van het monument.
Pilot met combiticket
Stichting Martinikerk Groningen is in 2024 in samenwerking met de gemeente Groningen en Marketing Groningen een pilot gestart: voor het eerst in 226 jaar konden bezoekers via de entree onder de Martinitoren zó de Martinikerk binnenlopen. Bij deze pilot werd een combiticket geïntroduceerd, waarmee bezoekers toegang kregen tot toren én kerk. De pilot bleek een groot succes: het aantal verkochte tickets steeg aanzienlijk, het aantal bezoekers aan de kerk verdrievoudigde zelfs. Zodra de nieuwe entree gereed is, worden de combitickets definitief ingevoerd.
Planning
De plannen voor de centrale entree zijn sinds 2024 in voorbereiding. De globale planning is als volgt:
-
2024 - Start planvorming en verkenning
Naast een bouwkundige verkenning is er een pilot gestart waarbij combitickets werden aangeboden voor een bezoek aan toren en kerk. De reacties waren positief, het draagvlak voor de centrale entree groeit. Daarnaast is er overleg geweest met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), die in een preadvies instemde met de richting van het plan.
-
2025 - Werving van fondsen en subsidies
Op basis van het RCE-preadvies en het voorlopige projectplan vinden er gesprekken plaats met geïnteresseerde fondsen en subsidiënten. Ook is de eerste stap van de realisatie gezet. De oude verlichting, die eind 2022 vanwege de hoge energieprijzen werd uitgeschakeld, is in de zomer van 2025 vervangen door energiezuinige led-verlichting.
-
2026 - Uitwerking definitieve ontwerp
Zodra de financiering rond is, wordt een definitief ontwerp gemaakt, met aandacht voor erfgoedwaarden, gastvrijheid en publieksbeleving. Daarna worden de benodigde vergunningen aangevraagd.
-
2027 - Start realisatie
Zodra de benodigde vergunningen zijn verleend en de voorbereidingen klaar zijn, gaat de uitvoering van start: de realisatie van de entree, de inrichting van de ontvangstruimte en de balie, en zo mogelijk ook het toiletblok en andere, aanvullende voorzieningen. De inrichting van de buitenruimte wordt aangesloten op de nieuwe inrichting van de Grote Markt.
-
2028 - Feestelijke opening
We vieren de nieuwe verbinding tussen de Martinikerk en de Martinitoren én met de stad. De kerk wil een plek zijn waar alle Groningers zich welkom en thuis voelen. Die verbinding wordt zichtbaar en voelbaar – voor stadjers, bezoekers én volgende generaties.